Aynı ürün için iki teklif, teslim şekli farklıysa karşılaştırılamaz. Teslim şekli; navlunu, sigortayı, gümrük işlemlerini kimin üstlendiğini ve yük hasar görürse riskin kimde olduğunu belirler. Bu rehberde kimyasal alımında en sık kullanılan teslim şekillerini özetliyoruz.
Incoterms nedir?
Incoterms®, Milletlerarası Ticaret Odası'nın (ICC) yayımladığı ve uluslararası satışta satıcı ile alıcının sorumluluklarını tanımlayan kurallardır. Güncel sürüm Incoterms® 2020'dir. Her kural iki şeyi netleştirir: masrafın nerede el değiştirdiğini ve riskin nerede geçtiğini. Teklif ve sözleşmede kural, sürüm ve yer birlikte yazılmalıdır; örneğin "CFR Jebel Ali, Incoterms® 2020".
Kısaca teslim şekilleri
| Kural | Satıcı ne yapar? | Risk alıcıya ne zaman geçer? | Taşıma |
|---|---|---|---|
| EXW Ex Works | Malı kendi tesisinde hazır eder; yükleme ve ihracat gümrüğü dahil değildir | Mal satıcının tesisinde alıcıya hazır edildiğinde | Her tür |
| FCA Free Carrier | Malı alıcının taşıyıcısına teslim eder; ihracat gümrüğünü yapar | Taşıyıcıya teslimde | Her tür |
| FOB Free On Board | Malı yükleme limanında gemiye yükler; ihracat gümrüğünü yapar | Mal gemiye yüklendiğinde | Deniz |
| CFR Cost and Freight | FOB'a ek olarak varış limanına kadar navlunu öder | Mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde | Deniz |
| CIF Cost, Insurance and Freight | CFR'ye ek olarak alıcı adına asgari kapsamlı sigorta yaptırır | Mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde | Deniz |
| DAP Delivered at Place | Malı varış yerine kadar getirir; boşaltma ve ithalat gümrüğü alıcıdadır | Varış yerinde, boşaltmaya hazır olduğunda | Her tür |
| DDP Delivered Duty Paid | DAP'a ek olarak ithalat gümrüğünü ve vergileri öder | Varış yerinde, boşaltmaya hazır olduğunda | Her tür |
Dikkat edilmesi gereken noktalar
- CFR ve CIF'te navlun satıcıda, risk alıcıda. Satıcı varış limanına kadar navlunu öder, ancak risk mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. Yolculuk sırasındaki hasar alıcının riskindedir; bu yüzden sigorta önemlidir.
- CIF'teki sigorta asgari kapsamlıdır. Incoterms® 2020'ye göre CIF'te satıcı en dar kapsamlı teminatı (Institute Cargo Clauses C) yaptırır. Daha geniş teminat gerekiyorsa sözleşmede ayrıca belirtilmelidir.
- EXW'de ihracat gümrüğü alıcıdadır. Yabancı bir alıcının satıcı ülkesinde ihracat işlemlerini yapması çoğu zaman zordur. Bu durumda FCA daha pratik bir seçenektir.
- Konteyner yüklerinde FOB yerine FCA. Konteynerler genellikle gemiye yüklenmeden önce terminalde teslim edilir; ICC bu durumda FCA'yı önerir.
- DDP, varış ülkesinin vergilerini satıcıya yükler. İhracatta satıcının ithalatçı ülkede gümrük işlemlerini yürütmesi çoğu zaman pratik değildir; bu yüzden nadiren kullanılır.
Kimyasallarda ek konular
Tehlikeli sınıftaki kimyasallar, taşıma şekline göre ayrı kurallara tabidir: denizde IMDG, havada IATA DGR, karayolunda ADR. UN numarası, tehlike sınıfı ve ambalaj grubu SDS'in 14. bölümünde yer alır ve taşıyıcının ilk istediği bilgilerdir (bkz. SDS, CoA ve TDS rehberi). Tehlikeli madde taşıması bazı hatlarda ek ücret ve ek süre gerektirebilir; teklif karşılaştırırken bunu hesaba katın.
Hangisini seçmeli?
- Kendi forwarder'ınız varsa: FCA (konteyner) ya da FOB (dökme/konvansiyonel yük).
- Fiyatın kendi limanınıza kadar olmasını istiyorsanız: CFR; sigortayı da satıcı yaptıracaksa CIF.
- Kapıya teslim istiyorsanız: DAP; ithalat gümrüğü ve vergiler sizde kalır.
- Teklifleri karşılaştırırken: tüm teklifleri aynı teslim şekline ve aynı yere çevirin.
Incoterms® kuralları mülkiyetin geçişini, ödeme şartlarını ve uyuşmazlıkları düzenlemez; bunlar satış sözleşmesinde ayrıca belirtilmelidir.
Ürünlere göz atın Teklif isteyin